![post-slider](/assets/imgs/ads/Star-Hospital-Neutralizing-AntibodyTest_1270px-X-111px_GIF1.gif)
![post-slider](/assets/imgs/ads/GIF-Format.gif)
डेंगु कसरी सर्छ?
![Image](/thumbnails/f195c270-9bf2-4549-9294-4451648721e6_Untitled.jpg)
काठमाडौं- डेंगु लामखुट्टेबाट सर्ने भाइरल रोग हो। जुन हालैका वर्षहरूमा विश्वका धेरै देशहरूमा द्रूत रूपमा फैलिएको छ।
नेपालमा डेंगु तीव्र गतिमा फैलिने रोग हो। एडिस एजिप्टाइ र एडिस अल्बोपिक्टस भेक्टरको विस्तारले केशहरू बढ्छन्। नेपालमा डेंगुका चार प्रकारका सेरोटाइपहरू छन्।
नेपालमा डेंगुको पहिलो केस सन् २००४ मा रिपोर्ट भएको थियो। २००६ मा धेरै संख्यामा केसहरू देखियो। मनसुनपछिको मौसममा पश्चिम तराईका साथै काठमाडौंमा संक्रमण फैलिएको छ। हालसम्म नेपालमा ४ प्रकारकै सेरोटाइपको पुष्टि भइसकेको छ।
२००७ देखि २००९ सम्म, छिटपुट क्लिनिकल केसहरू रेकर्ड भएको थियो। २०१० देखि तराई जिल्लाका साथै मध्य पहाडी क्षेत्रहरूलाई पनि डेंगु महामारीले असर गरिरहेको छ। चितवन, झापा, पर्सा, झापा, चितवन, रुपन्देही, झापा, महोत्तरी , कास्की र सुनसरी मा हरेक वर्ष प्रकोपको संख्या बढेको छ।
ट्रान्समिसन
भाइरस
डेंगु भाइरस एउटा सानो सिंगल स्ट्रेन्डेड आरएनए भाइरस हो। जसमा चारवटा फरक सेरोटाइपहरू हुन्छन्। डेंगु भाइरसका यी नजिकका सेरोटाइपहरू फ्लाभिभाइरस, फ्लाभिभिरिडे परिवारसँग सम्बन्धित छन्। तिनीहरू गोलाकार खाम भएका भाइरसहरू हुन् जसमा एकल स्ट्र्यान्ड, सकारात्मक आरएनए जीनोम हुन्छ। जसले तीन संरचनात्मक प्रोटिनहरू (क्याप्सिड सी, झिल्ली एम, र लिफाफा इ) र सात गैर संरचनात्मक प्रोटिनलाई एन्कोड गर्छ। इप्रोटिन को एन्टिबडीको विकास र सुरक्षात्मक प्रतिरक्षा प्रतिक्रिया, साथै भाइरल इम्युनो प्रवर्द्धन घटनामा एक महत्त्वपूर्ण कार्य छ। एनएड वान प्रोटिन यसको सतहमा संक्रमित केशिकासँग मिलेको देखिन्छ। र, यो संक्रमणको प्रारम्भिक चरणमा पत्ता लगाउन सकिन्छ। भाइरसको प्रकृति चिन्ह लगाउन सकिन्छ।
भेक्टरहरू
एडिस इजिप्टाई
डेंगु मुख्यतया पोथी लामखुट्टे एडिस एजिप्टाइ बाट सर्छ। जुन शहरी क्षेत्र र वरपर बढ्छ। यो दैनिक र अत्यधिक एन्थ्रोपोफिलिक हो। एल्बोपिक्टस र छोटो बारम्बार टोक्ने व्यवहारले एकल गोनोट्रोफिक चक्रमा डेंगु धेरै पटक सार्न सक्छ।
यसले दिउँसो टोक्छ, मानव गन्ध युक्त यौगिकहरू जस्तै ल्याक्टिक एसिड, सल्फाइडहरू र केटोन्सहरूमा आकर्षित हुन्छ।
पोथी लामखुट्टेले ताजा पानीका ठूला कन्टेनर ओभिपोजिसन हुन्छ, जहाँ पोथीले पानीको माथि एक्लै अण्डा दिन्छन्। केही अण्डाहरू पानीमा फेला पार्न सकिन्छ। एडिसको लागि लामखुट्टेले आफ्नो १०० देखि २०० अण्डा जम्मा गर्छन्। यो प्रक्रियालाई ‘स्किप ओभिपोजिसन’ भनिन्छ।
एड्स एल्बोपिक्टस
माध्यमिक भेक्टर, एड्स एल्बोपिक्टस पनि हो। तर यो रगत खानको लागि कम निर्भर हुन्छ। तैपनि, डेंगु फैलाउन सक्षम छ। विगतमा यसलाई ग्रामीण लामखुट्टे मानिन्थ्यो, प्रायः रूखको प्वाल र ब्रोमेलियाडमा प्रजनन् हुने गर्छ।
यो अत्यधिक अनुकूल लामखुट्टेको रूपमा देखा परेको छ। जसले टायर र घरायसी भाँडाहरू लगायत मानव निर्मित कन्टेनरहरूमा सफलतापूर्वक प्रजनन गर्न सक्छ, जसले डेंगुको गम्भीर भेक्टरको रूपमा यसको सम्भावना बढाउँदछ।
यसलाई ‘एशियन टाइगर लामखुट्टे’ भनिन्छ। यसको दायरा गत ३० वर्षमा नाटकीय रूपमा विस्तार भएको छ। जुन अमेरिका, अष्ट्रेलिया, अफ्रिका र युरोपमा स्थापना भएको छ, जसमा प्रयोग गरिएको टायरको व्यापार र बढ्दो शहरीकरणको कारण हो। यसको विषम टोक्ने व्यवहारले यस भेक्टरको भेक्टोरियल क्षमतालाई कम गर्छ। किनकि यो ठूलो डेंगु प्रकोपको लागि मुख्य रूपमा जिम्मेवार छैन।
होस्ट
एक पटक संक्रमित भएपछि, मानिसहरू भाइरसको मुख्य वाहक र गुणकहरू हुन्। जसले असंक्रमित लामखुट्टेको लागि भाइरसको स्रोतको रूपमा सेवा गर्दछ। यो भाइरस व्यक्तिको रगतमा २ देखि ७ दिनसम्म सर्छ। जतिबेला व्यक्तिलाई ज्वरो आउँछ। ४ देखि १० दिनको इन्क्युबेशन अवधि पछि, डेंगु भाइरसको चार सेरोटाइपहरू मध्ये कुनै पनि संक्रमणले रोगको विस्तृत स्पेक्ट्रम उत्पादन गर्न सक्छ। धेरैजसो समक्रमणहरू लक्षण विहीन वा सब क्लिनिकल हुन्छन्।
मानिसमा एउटा डेंगु भाइरसको संक्रमणबाट निको भएर विशेष भाइरस सेरोटाइप विरुद्ध जीवनभर प्रतिरोधात्मक क्षमता प्रदान गर्दछ। यद्यपि, यो प्रतिरक्षाले भाइरसका अन्य तीनवटा सेरोटाइपहरूद्वारा पछिल्ला समक्रमणहरू विरुद्ध आंशिक र क्षणिक सुरक्षा मात्र प्रदान गर्दछ। केही प्रमाणहरूले क्रमिक संक्रमणले गम्भीर डेंगुको जोखिम बढाउने देखाउँछ। रोगको गम्भीरता, व्यक्तिगत जोखिम कारकहरू जस्तै द्वितीय सङ्क्रमण, उमेर र मधुमेह मेलिटस, सिकल सेल एनीमिया, मिर्गौला रोग आदि जस्ता सह रोगी अवस्थाको उपस्थितिले निर्धारण गरिन्छ।
ट्रान्समिसन
मानिस भाइरसको मुख्य प्रवर्धक होस्ट हो। भाइरेमिक मानिसको रगतमा सर्ने डेंगु भाइरसलाई पोथी लामखुट्टेले खाना खुवाउने क्रममा खान्छ। ८ देखि १० दिनसम्म भाइरस इन्क्युबेशन पछि, संक्रमित लामखुट्टेले आफ्नो बाँकी जीवनको लागि संवेदनशील व्यक्तिहरूमा भाइरस सार्न सक्षम हुन्छ।
ए एजिप्ट अर्बोभाइरसहरूका लागि सबैभन्दा प्रभावशाली भेक्टरहरू मध्ये एक हो। किनभने यो अत्यधिक एन्थ्रोपोफिलिक हुन्छ। ओजेनेसिस पूरा गर्नु अघि धेरै पटक टोक्छ, र मानवको नजिकमा फस्टाउँछ।